Szlakiem sztuki po Monachium

Odkryj fascynujące miejsca i dzieła sztuki w Monachium. Zwiedzaj z nami najważniejsze muzea i zabytki.

Dzień dobry miłośnicy sztuki 🙂 Dzisiaj zabierzemy Was w niezwykłą podróż po Monachium, które od wieków jest ważnym ośrodkiem kultury europejskiej. Będziemy iść tropem największych artystów, którzy pozostawili swój ślad w tym mieście, jak Wasilij Kandinsky czy Franz Marc. Odkryjemy, gdzie polscy artyści szkolili się i dlaczego ich dzieła od wielu lat są tak bardzo cenione i wyjątkowe.
Monachium może pochwalić się bogactwem muzeów sztuki, które gromadzą w sobie zarówno dzieła klasyczne, jak i te z najnowszych nurtów artystycznych. Przygotujcie się na wędrówkę szlakami historii i współczesności, które łączą się w tym mieście w najbardziej inspirujący sposób. Tu każda wizyta staje się niezapomnianym doświadczeniem kulturalnym.

Wielcy artyści w Monachium

Bawarska stolica to miejsce, gdzie mieszkał i tworzył Wasilij Kandinsky, powszechnie uznany za jednego z pionierów abstrakcji w sztuce zachodniej. Tu także działał Franz Marc – pierwszy przedstawiciel ekspresjonizmu w Niemczech. I to właśnie w Monachium w 1911 roku powstała grupa Der Blaue Reiter (Błękitny Jeździec). Było to ugrupowanie artystów – ekspresjonistów, którego nazwa pochodzi od tytułu publikacji, wydawanej właśnie przez Wasilija Kandinsky’iego i Franza Marca. Publikacja ta na początku miała pełnić rolę corocznego „almanachu” i dokumentować sztukę ekspresjonistyczną wczesnych lat XX wieku. Zawierała dziesiątki esejów, ilustracji z różnych okresów historii sztuki, od nowoczesności po renesansowe drzeworyty i średniowieczne rzeźby.
Członkami Der Blaue Reiter oprócz Kandinsky’iego i Marca, byli Gabriele Münter, August Macke i Alexej von Jawlensky. Połączyła ich myśl, że ówczesne pojęcie sztuki pozbawia ich możliwości. Myśleli podobnie, działali w jednej grupie i dzięki temu wzajemnie się wspierali, wymieniali ideami, a także mogli sponsorować swoje wystawy pozostając niezależnymi, bez konserwatywnego nadzoru.

Szkoła monachijska

Monachium to także ważne miejsce dla polskich artystów. Często słyszymy o szkole monachijskiej, czy monachijczykach. To tu od połowy XIX w. do 1914 przyjeżdżali polscy artyści, na dłuższe lub krótsze studia lub nauki w prywatnych szkołach lub pracowniach, niektórzy też zostawali na dłużej. W tamtym okresie Monachium było jednym z najważniejszych artystycznych miejsc w całej Europie. Kontakt ze sztuką zapewniały dwie znakomite pinakoteki, o tym więcej za chwilę, wiele prywatnych galerii. Tam też odbyła się w roku 1869 I Międzynarodowa Wystawa Sztuki. Münchner Kunstverein (Monachijskie Towarzystwo Sztuk Pięknych) umożliwiało wystawianie własnych dzieł i ich sprzedaż.
Monachijczycy nie tworzyli jednej, określonej grupy artystycznej, czy szkoły. Na tle artystów innych narodowości odróżniali się jednak wspólną dla nich tematyką, która ściśle nawiązywała do Polski, jej kultury, poezji narodowej, historii, scen batalistycznych, rodzajowych, czy też pejzażu.
Obrazy monachijczyków były i wciąż są wysoko cenione i chętnie kupowane. Wielkim powodzeniem cieszą się polnische Landschaften, czyli polskie pejzaże. Odbiorców przyciąga specyficzny melancholijny nastrój określany niemieckim słowem stimmug. Jest on uzyskiwany między innymi przez zastosowane kolory brązów, żółcieni i szarości, czyli tzw. sosu monachijskiego. Doskonale namalowane, z wyczuciem koloru, w ciekawych tematykach obrazy te osiągają wysokie ceny i ustanawiają nowe rekordy cenowe na aukcjach.
Przez szkołę monachijską przewinęło się około 650 artystów z Polski i w okresie od połowy XIX do I wojny światowej była to najliczniejsza grupa artystyczna w Monachium. Mamy tu całą plejadę największych, znakomitych, uznanych polskich artystów. Są to między innymi: Józef Brandt, Józef Chełmoński, Julian Fałat, Alfred Wierusz-Kowalski, Aleksander Gierymski, Maksymilian Gierymski, Juliusz Kossak, Wojciech Kossak, Zygmunt Ajdukiewicz, Kazimierz Pochwalski, Leon Wyczółkowski, Teodor Axentowicz, Alfons Karpiński, Leopold Gottlieb, Jan Nepomucen Głowacki, Władysław Malecki, Jan Matejko, Henryk Siemiradzki, a także dwie kobiety Olga Boznańska i Zofia Stryjeńska. Z tą ostatnią mamy ciekawą historię, gdyż pamiętajmy, że do I wojny światowej kobiety nie miały wstępu do Akademii Sztuk Pięknych w Monachium. To właśnie Zofia Stryjeńska obeszła te ograniczenia przebierając się za mężczyznę i podając  za Tadeusza Grzymałę.

Ale to przecież tylko mały wycinek o całej historii sztuki w Monachium.
Co warto zobaczyć w Monachium? Co możemy podziwiać?

Najważniejsze galerie i muzea w Monachium

Przede wszystkim mamy trzy pinakoteki: Alte Pinakhotek, Neue Pinakhotek oraz Pinakoteka der Moderne. Jest też Sammlung Schack, czyli Galeria Schack oraz Muzeum Brandhorst – Muzeum sztuki nowoczesnej. Dodatkowo jeszcze kilka mniej oczywistych miejsc, ale po kolei.

Alte Pinakhoteke

Stara Pinakoteka (Alte Pinakothek) przy Barer Straße 27, Wejście Theresienstraße, 80333 München, to jedno z najważniejszych muzeów sztuki w Europie. Znajdują się tu wybitne dzieła kolekcji malarstwa europejskiego od XIV do XVIII wieku. Wśród ponad 700 wystawionych obrazów mamy wiele najważniejszych dzieł Dürera i Rubensa, a także najważniejsze dzieła Rogiera van der Weydena i Memlinga, Raphaela i Tycjana, Altdorfera i Cranacha, Jana Brueghela Starszego i van Dycka, Rembrandta i Fransa Halsa, Poussina i Murillo. Oprócz stałej kolekcji muzeum regularnie organizuje wystawy czasowe, które pozwalają zgłębić różne aspekty malarstwa europejskiego.

Obecne wystawy czasowe:

• „ALL EYES ON” trwająca do 2 czerwca 2024, czyli „WSZYSTKIE OCZY NA”, to opowieść o nagiej modelce i cnotliwej bohaterce, jaką jest Lukrecja na obrazach Albrechta Dürera i Lukasa Cranacha Starszego.

Tragiczny los Lukrecji, która dla ratowania honoru rodziny pozwoliła się zgwałcić, a następnie popełniła samobójstwo, był w XVI wieku postrzegany jako symbol cnót kobiecych. Lukrecja, rzymska szlachcianka słynęła z piękna i cnót. Została ona zgwałcona przez Sekstusa Tarquiniusa, syna Lucjusza Tarquiniusa Superbusa, ostatniego króla Rzymu. Przy stawianiu oporu, napastnik groził jej śmiercią i twierdził, że przyłapał ją na cudzołóstwie z niewolnikiem. Aby ocalić honor swojej rodziny, Lukrecja poddała się gwałtowi. Następnie posyłając po męża i ojca, opowiedziała im, co się stało. Przepełniona wstydem i rozpaczą odebrała sobie życie. Rodzina poprzysięgła zemstę, a bunt, który nastąpił, doprowadził do upadku tyrańskiej dynastii królewskiej i powstania Republiki Rzymskiej.

• Prezentacja kolekcji „STARZY MISTRZOWIE W RUCHU” to nowa prezentacja stałej kolekcji, która potrwa w Galerii Górnej muzeum do końca grudnia 2024. Najbardziej znane dzieła muzeum, prezentowane wcześniej w oddzielnych, odległych od siebie salach, obecnie sąsiadują ze sobą, mimo że należą do różnych epok i stylów. Ich niezwykłe zestawienie odsłania ukryte podobieństwa i kieruje naszą uwagę na rzadkie tematyczne powiązania i wspólne cechy. Otwiera to nowe spojrzenie na obrazy i ich twórców, na treść i formę przedstawień, a także na konteksty, w jakich powstały.

Znajdziemy tu szereg dialogów w zestawionych ze sobą obrazach. Odzwierciedlają one kluczowe gatunki malarstwa – malarstwo historyczne, portret, pejzaż i martwa natura. Także podkreślają one powtarzające się środki kompozycyjne i struktury narracyjne oraz ilustrują najważniejsze motywy. Takimi przykładami jest związek między przestrzenią wewnętrzną a zewnętrzną, monumentalna udrapowana postać, efekty świetlne, wizerunki maryjne i sceny z życia Matki Boskiej, akt kobiecy, dyskurs człowieka z Bogiem czy przedstawienia przemocy i cierpienia. Czasami w centrum uwagi pojawiają się również kwestie wykonania, takie jak kolor lub pędzel. Te grupy tematyczne skutkują nieoczekiwanymi parami, na przykład: Dürer i Botticelli, Pacher i Ghirlandaio, Perugino i Bellini, Grünewald i El Greco, Tintoretto i Goltzius, Tycjan i Hals, Velazquez i Van Dyck, Murillo i Rembrandt, Koninck i Lorrain, Tiepolo i Boucher.

• Wystawa „OD GOI DO MANETA ARCYDZIEŁA” czyli prezentacja kolekcji z Neue Pinakhotek w Alte Pinakothek, która potrwa do końca grudnia 2024. Wystawę tę można oglądać w Dolnej Galerii Alte Pinakothek. W trzech głównych galeriach i siedmiu bocznych salach prezentowanych jest około 90 obrazów i rzeźb z kolekcji Neue Pinakothek. Koncentracja najznakomitszych nazwisk zaowocowała tu nowymi konstelacjami i nieoczekiwanymi spotkaniami pomiędzy eksponatami.

Możemy więc podziwiać dzieła Édouarda Maneta, Claude Moneta, Paula Cézanne’a, Vincenta van Gogha, Paula Gauguin’a, Williama Turnera, Augusta Rodina, Friedricha Overbecka, Caspara Davida Friedricha, Eugène’a Delacroix, Carla Schucha, Maxa Liebermanna, Georgea Minne’a, Thomasa Gainsborough, Josepha Antona Kocha, Johna Constable’a, Camille’a Claudel’a, Gustave’a Courbet’a, Gustava Klimta, i oczywiście Goi – Francisco José de Goya y Lucientes. Ach, jakaż to uczta dla oczu!

Neue Pinakothek

Neue Pinakothek niestety jest zamknięta ze względu na gruntowną modernizację. Ponowne otwarcie planowane jest na rok 2029. Generalnie zbiory tego muzeum obejmują najważniejsze dzieła malarstwa i rzeźby XIX wieku, najważniejsze dzieła neoklasycyzmu i romantyzmu aż do początków modernizmu. Obecnie są one prezentowane na parterze Alte Pinakothek oraz w Kolekcji Schacka (Sammlung Schack).

Pinakothek der Moderne

Pinakhotek der Moderne to muzeum sztuki współczesnej mieszczące się tuż przy Alte Pinakhotek (Barer Straße 40, 80333 München).

Obecnie wystawy czasowe:

• Wystawa „COŚ NIE TAK Z RZEŹBĄ FIZYCZNĄ”, która potrwa do 5 maja 2024. To mocna, poruszająca wystawa Flatza – performera, rzeźbiarza, scenografa, muzyka i poety.

Flatz to jedna z najbardziej bezkompromisowych współczesnych osobowości artystycznych. Jego performance, rzeźby i multimedialne instalacje przestrzenne są radykalne i prowokujące. Artysta często posługuje się własnym ciałem – zwłaszcza po to, by wyrazić ludzką bezbronność i przeciwdziałać obojętności ogółu. Przykłady jego twórczości? Np. w 1979 roku 27-letni wówczas Flatz pozował nago jak żywa tarcza do gry w rzutki. Widzowie mogli rzucać w niego rzutkami z perspektywą nagrody pieniężnej w wysokości 500 DM za trafienie. Jedenasty rzut członka publiczności uderzył i zranił artystę; występ dobiegł końca. W sylwestra 1990/91 Flatz wisiał do góry nogami pomiędzy dwiema stalowymi płytami w Tbilisi w Gruzji, gdzie kołysano go niczym bicie dzwonu i głośno uderzał w metal – przez całe pięć minut, aż stracił przytomność. Następnie odbył się walc Johanna Straussa „Nad błękitnym Dunajem”, który trwał dwukrotnie dłużej i był tańczony przez odświętnie ubraną parę. Urodzony w Austrii artysta stał się znany międzynarodowej publiczności artystycznej w 1992 roku dzięki instalacji „Bodycheck” w Kassel. Praca składała się z 90 czarnych worków treningowych zawieszonych pod sufitem, każdy odpowiadający masie ciała artysty. Aby przejść przez pokój, odwiedzający wystawę musieli z pewnym trudem przebić się pomiędzy workami. Flatz, podobnie jak wiele innych swoich dzieł, nazwał te „rzeźbami fizycznymi”. Jego „rzeźby fizyczne” wywołują bezpośrednią interakcję fizyczną lub psychiczną między dziełem a widzem.

I ta retrospektywna wystawa w Pinakothek der Moderne także koncentruje się na głównym temacie jego twórczości – ciele. Wystawa obejmuje wybrane prace od końca lat 70. do współczesności. Poświęcona jest ona radykalnej koncepcji ciała Flatza, która w niewątpliwy sposób wielokrotnie zwraca się także do tego, co wrażliwe i kruche. Do tego aspektu nawiązuje wyraźnie autoportret powstały w 1997 roku, którego tytuł „Coś nie tak z rzeźbą fizyczną” jest jednocześnie tytułem wystawy.

• Prezentacja kolekcji MIX & MATCH (MIESZAJ I DOPASUJ) to wystawa przygotowana z okazji 20. rocznicy Pinakothek der Moderne. Potrwa do końca grudnia 2024.

Kuratorzy postanowili odnowić kolekcję w nowej ekspozycji zatytułowanej MIX & MATCH, tak aby widzowie na nowo odkryli dzieła zgromadzone w muzeum. Mamy tu więc ciekawe i niekonwencjonalne zestawienia tematyczne, które wykraczają poza epoki, style i media. Kluczowe dzieła malarstwa, rzeźby, fotografii, sztuki wideo i instalacji oraz grafiki rzucają nowe światło na gatunki i tematy zakorzenione w tradycji historii sztuki – takie jak akt, autoportret, pejzaż. Odnajdziemy tu też elementy groteski, duchowości czy irracjonalności. Prezentacja tej kolekcji obejmuje około 350 dzieł. To 120 lat historii sztuki, które można oglądać w 25 salach. Zgodnie z ideą łączenia i dopasowywania prace wybrano jako migawki konkretnych momentów z najnowszej historii, które mogą rzucić światło na aktualne, pilne debaty oraz przedstawiając nieoczekiwane perspektywy, które nawiązują zarówno do przeszłości, jak i wizji przyszłości.

Znajdziemy tu zarówno szeroko uznane nazwiska, jak i artystów, których sztuka dopiero zaczyna zataczać coraz szersze światowe kręgi, m.in.: Andy Warhol, Franz Marc, Henri Matisse, Pablo Picasso, Monika Baer, Georg Baselitz, Robert Delaunay, Peter Doig, Max Ernst, Andreas Gursky, Florence Henri, Wassily Kandinsky, On Kawara, Ernst Ludwig Kirchner, Paul Klee, Oskar Kokoschka, Käthe Kollwitz, René Magritte, Franz Radziwill, Gerhard Richter i wielu innych.

Sammlung Schack

Sammlung Schack mieszczące się przy Prinzregentenstraße 9, 80538 München, to miejsce, w którym możemy podziwiać około 180 obrazów niemieckich artystów, w tym dzieła Arnolda Böcklina, Moritza von Schwinda, Franza von Lenbacha, Hansa von Maréesa i Anselma Feuerbacha, Kolekcja Schacka jest uważana za jedno z najważniejszych muzeów niemieckiego malarstwa XIX wieku . Kolekcja powstała w XIW wieku dzięki twórczości kolekcjonera i mecenasa sztuki Adolfa Friedricha Grafa von Schacka, a jej skład nie zmienił się od jego śmierci. Choć hrabia Schack znał doskonale malarstwo europejskie, bo trzy ostatnie dekady swojego życia spędził podróżując po Włoszech, Hiszpanii, Grecji i na Bliskim Wschodzie, cenił sobie zwłaszcza Eugène’a Delacroix, to świadomie do kolekcji pozyskiwał jedynie dzieła artystów niemieckich. Jego kolekcja zawiera głównie obrazy historyczne i pejzaże. Oprócz dzieł ówczesnych artystów niemieckich hrabia Schack zgromadził kopie arcydzieł z XVI i XVII wieku, zwłaszcza artystów weneckich, od Giorgione i Tycjana po Tintoretto i Veronese. Kolekcja Schacka to nie tylko ważne miejsce dla kolekcjonerstwa sztuki w Niemczech, ale także wyjątkowe muzeum późnego romantyzmu, które oferuje odwiedzającym wgląd w tęsknoty i marzenia, a także w świat obrazów inspirowanych podróżami, literaturą, mitami i ideały oddające epokę.

Obecnie i do końca grudnia 2024 w Sammlung Schack trwa wystawa „Spotkanie umysłów” („SPITZENTREFFEN”) prezentująca dzieła z remontowanej Neue Pinakothek. Możemy więc tu obejrzeć wybrane najważniejsze dzieła malarstwa i rzeźby z XIX wieku. Wybór obejmuje spektrum od klasycyzmu i romantyzmu do początków nowoczesności, między innymi mamy tu obrazy Carla Spitzwega, Moritza von Schwinda, Carla Rottmanna, Arnolda Böcklina i Anselma Feuerbacha. Zbiory sztuki niemieckiej Neue Pinakhotek spotykają się tu z kolekcją Schacka, dzięki czemu zyskujemy dostęp do obszernego zbioru dzieł niemieckich malarzy. Połącznie obu zbiorów to ekscytująca interakcja i rzucenie mocnego światła na niemiecką sztukę XIX wieku.

Muzeum Brandhorst

Muzeum Brandhorst to niezwykłe muzeum sztuki nowoczesnej mieszcząc się przy Theresienstraße 35a, 80333 München. To miejsce, które trzeba, należy i zdecydowanie warto odwiedzić. Już sam budynek muzeum jest sztuką samą w sobie. Jest to prostokątna bryła z wielokolorową elewacją, na którą składa się z 36 000 ceramicznych żaluzji w aż 23 różnych kolorach! Muzeum zaprasza widza do zajęcia się ważnymi stanowiskami artystycznymi i przełomowymi tematami sztuki współczesnej od 1960 roku. Kolekcja Brandhorsta obejmuje zbiory ponad 700 artystów oraz 1400 dzieł. Obejmuje okres od końca lat pięćdziesiątych XX wieku do współczesności. Podstawą kolekcji jest największa w Europie kolekcja dzieł Andy’ego Warhola i najbogatsze na świecie zbiory dzieł Cy Twombly’ego. Dalsze atrakcje to wybitne zbiory artystów neoawangardowych lat 60. i 70., takich jak Sigmar Polke, Gerhard Richter czy Bruce Nauman; postmodernizm takich postaci jak Jeff Koons, Mike Kelley czy Cady Noland; a także grupy dzieł współczesnych malarzy międzynarodowych, takich jak Laura Owens, Jacqueline Humphries, Monika Baer czy Wade Guyton.

W stałej ekspozycji obejrzymy tu prace Cy Twombly’a.

To właśnie Muzeum Brandhorst posiada jedną z najbogatszych kolekcji dzieł amerykańskiego artysty Cy Twombly’a (właściwie Edwina Parkera, 1928 – 2011). Jego prace znajdują się także w kolekcjach m.in. Tate Modern w Londynie i Museum of Modern Art w Nowym Jorku. W 2001 na Biennale Sztuki w Wenecji Twombly został nagrodzony Złotym Lwem za całokształt twórczości. Temu artyście warto zadedykować co najmniej oddzielny artykuł. Wracając do Muzeum Brandhorst – Cy Twomblay’owi poświęcone jest całe górne piętro muzeum. Wystawa ta obejmuje szeroki zakres prac, od wczesnych prac Twombly’a po jego ostatnie dzieła. Naładowane emocjami abstrakcyjne formy, malarskie gesty i podejście do pisania to powracające motywy w jego twórczości. Rysowane linie naniesione głównie na białe, często brudne tła przypominają nowojorskie graffiti oraz napisy i rzeźby na rzymskich ruinach. Te i inne aluzje do Włoch i kultury śródziemnomorskiej, można znaleźć w jego pracach.

Do najważniejszych elementów tej wyjątkowej kolekcji Cy Twombly’a w Brandhorst należy Galeria Róż oraz cykl Lepanto ze specjalnie dla niej stworzonym pomieszczeniem.

Galeria róż

W 2008 roku Cy Twombly stworzył specjalnie dla Museum Brandhorst serię sześciu obrazów „Bez tytułu (róże)”. Ich prezentacja jest wyjątkowa ze względu na wzajemne oddziaływanie i koordynację architektury i sztuki. Duże obrazy przedstawiają serię abstrakcyjnych róż złożonych z nakładających się płaszczyzn i pociągnięć pędzla. W odważnych odcieniach czerwieni, różu, błękitu, żółci i zieleni niezliczone smugi farby płyną po płótnie, wzmacniając siłę i intensywność motywów. Kwiaty oraz badanie ich znaczenia kulturowego i historycznego zajmują ważne miejsce w twórczości artysty. Podobnie jak w przypadku wielu swoich dzieł, i tutaj Twombly umieścił odniesienia literackie do róż, opowiadając w ten sposób małą „kulturową historię róży”. Wykorzystał do tego wiersze Rilkego, Eliota, Dickinsona i Bachmanna i poprzez nie nawiązał do bardzo różnych tematów, takich jak pamięć, piękno, erotyka, samotność, wrażliwość i śmierć.

Cykl „Lepanto”

Monumentalny cykl „Lepanto” (2001) to główne dzieło Cy Twombly. Składa się ono z dwunastu obrazów, które znajdują się na stałe w Sali Lepanto w Muzeum Brandhorst. Sala wystawowa została zaprojektowana zgodnie z życzeniem artysty. Niezwykłe akcenty kolorystyczne w szerokiej gamie żółci, czerwieni, turkusów i akwamarynów określają dramaturgię sekwencji obrazów, które skupiają się na jednej z najbardziej krwawych bitew morskich w historii. Bitwa miała miejsce7 października 1571 roku pod Lepanto. Lepanto to port w środkowej Grecji u wejścia do Zatoki Korynckiej. Wtedy to Liga Święta, sojusz Siły hiszpańskie, weneckie i papieskie pokonały flotę osmańską. Bitwa pochłonęła w sumie prawie 40 tysięcy ofiar i złamała morską potęgę osmańskiej Turcji. Obrazy ułożone są w naprzemienne sekwencje pojedynczych motywów i serii. Obrazy: pierwszy, czwarty, ósmy i dwunasty przedstawiają widoki kadłubów łodzi z lotu ptaka, które jednocześnie ze względu na kolorystykę sprawiają wrażenie płomieni lub ziejących ran. Trzy kolejne sekwencje ukazują dramaturgię bitwy: od napiętej ciszy przed rozpoczęciem konfrontacji, przez eksplozje koloru w środku, aż po czerwone panele na końcu. W twórczości Twombly nie ma stronniczości: statki nie tworzą przeciwstawnych flot, nie walczą ani nie wygrywają, jedynie płoną i toną w błękitnej wodzie.

Obecnie trwają tu także 2 wystawy czasowe:

Wystawę „Portrety i krajobrazy” Alexa Katza (ur. 24 lipca 1927) możemy oglądać do 16 lutego 2025r.

Alex Katz, który w tym roku obchodzić będzie 97 urodziny, to jeden z najważniejszych przedstawicieli współczesnego malarstwa. W swojej długiej, trwającej już ponad 70 lat karierze, poświęcił się przedstawianiu tu i teraz, dlatego swoją sztukę określił jako „malarstwo w czasie teraźniejszym”. Na swoich portretach Katz przedstawia członków rodziny, znajomych i przyjaciół – indywidualnie lub w grupach – z niemal prostą monumentalnością. „Chciałem malować to, co mam przed sobą” – ta często cytowana wypowiedź artysty oddaje istotę jego twórczości. Jego zdecydowana i pewna technika sprawia, że widzimy świat takim, jakim on go widzi, bez niepotrzebnych szczegółów, za to bardzo blisko. Jego malarstwo charakteryzuje płaski, żywy kolor, wyraźne kontury, płaska plama barwna, konsekwencja, czystość. Katz ze swoim stylem malowania i przedstawiania obiektów na płótnach jest również uznawany za prekursora pop-artu. Jego historia współpracy z Muzeum Brandhorst rozpoczęła się od podarowania muzeum dwóch obrazów: wczesnej pracy z 1958 roku, która przedstawia malarza i rzeźbiarza George’a Ortmana oraz niedawny, bardzo osobisty podwójny portret jego żony Ady i syna Vincenta. Aby uczcić ten hojny datek, muzeum przygotowało wystawę „Alex Katz: Portrety i krajobrazy. Na wystawie tej, oprócz dwóch nowych nabytków, zaprezentowany został także bogaty inwentarz prac artysty, który znajduje się w kolekcji muzeum. Obecna wystawa gromadzi najważniejsze dzieła ze wszystkich faz twórczości tego artysty.

Wystawa „Nowości w kolekcji”

Wystawa ta to okazja do zaprezentowania spektakularnych nowych nabytków muzeum w zestawieniu z klasykami kolekcji. Mamy tu m.in. Jean-Michela Basquiata, Sigmara Polke i Raymonda Saundersa, Pope.L, Arthura Jafę, Monikę Baer, Jacqueline Humphries, Wade Guyton i Aarona Gilberta. W ostatnich latach kwestie społeczne coraz częściej wdzierają się do sztuki, prezentując nam bardzo odmienne realia życia i perspektywy. Wzywają nas, abyśmy sami zajęli stanowisko. Sztuka może wpływać na świat, w którym żyjemy. Jednocześnie sztuka przenika świat, w którym powstaje. Jak powiedział amerykański artysta Pope.L: „Wierzę, że sztuka na nowo dokonuje rytualizacji codzienności, aby odkryć coś świeżego w naszym życiu. To objawienie dodaje witalności i mocy do zmiany świata”.

Oczywiście możliwości podziwiania sztuki w Monachium mamy dużo, dużo więcej. Zaprezentowaliśmy powyżej tylko najważniejsze miejsca.

A poza sztuką w jej wąskim i dosłownym tego słowa znaczeniu możemy też udać się w inne ciekawe miejsca:

Bier- und Oktoberfestmuseum – Muzeum Piwa i Oktoberfest       

Czyli coś dla ciała. Tutaj, w jednej z najstarszych kamienic miejskich z 1340 r. podziwiać można najróżniejsze, także te najstarsze przedmioty używane do produkcji i sprzedaży piwa. No i oczywiście czeka nas tradycyjne testowanie różnych smaków piwa.

BMW-Museum – Muzeum BMW   

Koncern BMW jest ściśle związany z Monachium. Muzeum BMW mieści się przy siedzibie firmy, której budynek przypomina cztery cylindry. To niewątpliwie prawdziwa świątynia motoryzacji. I nawet jak nie jesteśmy specjalnymi fanami motoryzacji, to to muzeum może zrobić na nas potężne i zaskakujące wrażenie.

DenkStätte Weiße Rose – Miejsce Pamięci ruchu Biała Róża   

To centralne miejsce pamięci o historii studenckiego ruchu oporu Białej Róży. Przy wejściu na Uniwersytet Ludwika i Maksymiliana w Monachium widać pomiędzy kamieniami na chodniku pożółkłe, stare kartki. To ulotki, takie jak te, które w 1943 r. rozrzucali członkowie antyhitlerowskiej organizacji Biała Róża.

Deutsches Museum – Muzeum Techniki    

Jest to jedno z najstarszych i największych na świecie muzeów technicznych i naukowych. Zbiory obejmują większość dziedzin świata techniki, począwszy od historii techniki aż po największe osiągnięcia techniczne na przestrzeni dziejów. Jest też planetarium.

Flugwerft Schleißheim – Muezum Lotnictwa   

Muzeum należące do Muzeum Techniki z siedzibą w Schleissheim prezentuje historię lotnictwa. Mamy tu wiele eksponatów z zakresu lotnictwa i kosmonautyki, w tym stałopłaty, helikoptery i silniki lotnicze .

Geologisches Museum – Muzeum Geologiczne       

Ekspozycje poświęcone są genezie i dynamice naszej planety. Żywo opisują powstawanie gór, wulkanów i osadów. Tektonika płyt, surowce mineralne, kamienie budowlane, a także „Skalista historia Bawarii” została tu przedstawiona na próbkach skał i ilustracjach.

Glyptothek – Gliptoteka       

To muzeum sztuki starożytnej. Powstało z miłości Ludwika I do starożytnej kultury greckiej. Muzeum dzieli się na trzy podstawowe działy: sztuki egipskiej, rzeźby greckiej i rzymskiej oraz drobnej sztuki greckiej i rzymskiej z ceramiką, kolekcją antycznych brązów (statuetki, zwierciadła) i biżuterii.

Haus der Kunst – Dom Sztuki       

To muzeum sztuki nowoczesnej i współczesnej. Zaprojektowany dla Hitlera przez Troosta budynek wspierają kolumny, które pogardliwie nazwano „aleją białej kiełbasy”. Muzeum to nie mieści w sobie żadnej stałej wystawy sztuki, jest używane jako miejsce prezentacji wystaw czasowych i wystaw objazdowych.

Kunsthalle    

Jest to jedno z najbardziej prestiżowych domów wystawienniczych w Niemczech. Co roku organizowane są tu trzy duże wystawy na różne tematy: od malarstwa, rzeźby, grafiki, fotografii i rzemiosła, po projektowanie i modę. Zróżnicowany program Kunsthalle München przeplatane są wystawami monograficznymi z projektami tematycznymi, zawiera również różne koncepcje interdyscyplinarne.

Münchner Stadtmuseum – Muzeum Miejskie       

W starym budynku z okresu późnogotyckiego mieszczącym niegdyś arsenał miejski i stajnie dziś mieści się muzeum miejskie. Dowiemy się tu więcej na temat historii kultury Monachium od założenia miasta aż do współczesności.

Museum Reich der Kristalle – Muzeum Mineralogiczne       

W bliskim sąsiedztwie monachijskich Pinakotek odnaleźć można prawdziwe skarby, takie jak diament króla Ludwika czy szmaragd pochodzący z doliny rzeki Takowaja na Uralu. Zobaczymy tu publicznie dostępną częścią Mineralogischen Staatssammlung ( Państwowej Kolekcji Mineralogicznej).

Rockmuseum – Muzeum Rockowe   

Muzeum Rockowe ze sygnowanymi gitarami, ubraniem scenicznym gwiazd rocka, biletów koncertowych, płytami czy poduszkami rzucanymi z okien hotelu pochodzącymi z prywatnej kolekcji Herberta Hauke sprawi, że miłośnikom muzyki mocniej zabije serce.

Robiąc przerwy pomiędzy wystawami warto oczywiście zobaczyć perełki sztuki architektonicznej. Takimi są niewątpliwie Stary Ratusz (Altes Rathaus) i Nowy Ratusz (Neues Rathaus) na Placu Mariackim (Marienplatz) w samym centrum Monachium. To między innymi dzięki tym zabytkom mówi się o Monachium jako o „najbardziej wysuniętym na północ miastem Włoch”. Z wieży Nowego Ratusza, zbudowanego w stylu neogotyckim (co czyni go nadzwyczaj atrakcyjnym(, możemy podziwiać panoramę miasta i wszystkie ważne zabytki. Tu też można obejrzeć pokazy figurek kuranta, które przedstawiają sceny z turnieju rycerskiego oraz tradycyjnego tańca bednarzy, a to wszystko przy dźwiękach zabytkowego carillona (dzwonków). W budynku Starego Ratusza znajduje się m.in. Muzeum Zabawek (Spielzeugmuseum) oraz sala balowa w stylu gotyckim.

Innym wartym zobaczenia miejscem jest Rezydencja (Residenz). Pod tą nazwą kryje się muzeum-pałac, który jest jedną z najważniejszych pamiątek po rządzącej Bawarią dynastii Wittelsbachów. I chociaż pałac ten z zewnątrz wygląda dosyć surowo, to oszołomią nas nadzwyczaj bogate wnętrza. Są one mieszanką kilku stylów architektonicznych – od renesansu, baroku, rokoko, po elementy neoklasyczne. Wnętrza te na długo pozostaną w naszej pamięci. Do tego dodamy jeszcze widok książęcego skarbca, a także cenne polonika, które pochodzą między innymi z posagów polskich księżniczek. I w taki sposób mamy komplet najlepszych doświadczeń i emocji.

Choć tych pozytywnych odczuć jeszcze nie koniec. Bo zdecydowanie warto także odwiedzić Pałac Nymphenburg (Schloss Nymphenburg), czyli „zamek nimf”. To dawna letnia rezydencja Wittelsbachów i jeden z największych w Europie kompleksów pałacowych. Tutaj warto zwiedzić zarówno piękne, bogato zdobione, barokowe i rokokowe wnętrza, jak i ogrody -częściowo barokowe, częściowo w stylu angielskim.

No i oczywiście mamy do obejrzenia w Monachium niezwykłe kościoły: najstarszy kościół parafialny w Monachium, czyli Kościół św. Piotra (Alter Peter) przy Marienplatz, niedaleko Marienplatz jest także Kościół Najświętszej Marii Panny (Frauenkirche).

Przyjazne dla zwiedzających jest to, iż jest to miasto kompaktowe, w którym nie trzeba odbywać długich i czasochłonnych tras, by dostać się z miejsca na miejsce. Całe miasto tonie w zieleni, co spacery czyni nader przyjemnymi i odprężającymi.

Okolice Monachium

Także w okolicy Monachium znajduje się wiele miejsc, które polecamy do odwiedzenia przez miłośnika sztuki:

1. Warto pojechać do Murnau. To miasteczko upodobał sobie założyciel grupy Der Blaue Reiter, Wassily Kandinsky. Malarz zapraszał tam znajomych, a Murnau szybko zyskało status „kolonii artystów”. Zamieszkała tam bliska przyjaciółka Kandinskiego (z którą prawdopodobnie miał romans) – malarka Gabriele Münter. Warto odwiedzić jej dom. Interesujące jest też Muzeum Zamkowe. Można w nim obejrzeć wystawy dotyczące Münter, grupy Der Blaue Reiter oraz pisarza Ödöna von Horvátha. W Murnau rozstawione są tablice z reprodukcjami dzieł, na których artyści uwiecznili swoje ulubione bawarskie miasteczko.
2. Z Murnau niedaleko jest też miasteczko Kochel. Jest tam muzeum poświęcone jednemu z najbardziej znanych twórców ekspresjonizmu, jakim był Franz Marc.
3. Dla tych, którzy cenią bardziej tradycyjną sztukę, dobrym pomysłem będzie wycieczka do Norymbergii. Znajduje się tam muzeum poświęcone Albrechtowi Dürerowi. Mieści się ono w domu, w którym artysta zamieszkał w 1509 roku.
4. W Bawarii można zwiedzać zamki Ludwika II (zwanego Szalonym). Najsłynniejszy jest Neuschwanstein. Podobno zainspirował on Disneya do stworzenia symbolu, który znany jest z jego filmów. W tym niezwykłym miejscu Ludwik nigdy nie zamieszkał. Zmarł w tajemniczych okolicznościach zanim ukończono budowę zamku. Wystrój wnętrz nawiązuje do oper Ryszarda Wagnera, którego Ludwik podziwiał.
5. Około godziny jazdy od bawarskiej stolicy znajduje się Muzeum Fantazji, zwane również Muzeum Buchheima, od nazwiska założyciela Lothara-Günthera Buchheima. Jest ono malowniczo położone nad jeziorem Starnberger. Można w nim m.in. podziwiać dzieła ekspresjonistów.

Podsumowując

Monachium jest miastem, które każdego miłośnika sztuki powinno zachwycić. Od znakomitych muzeów, przez fascynujące wystawy, aż po wielkie i uznane nazwiska, historyczne i współczesne konteksty sztuki, każdy znajdzie coś dla siebie. Tysiące dzieł sztuki, od antycznych czasów po współczesność, są prezentowane w bogatej i różnorodnej ofercie, która zadowoli zarówno wielbicieli dziedzictwa europejskiego, jak i fanów nowoczesnych eksperymentów artystycznych.

Pamiętając o bogatej historii Monachium, warto wspomnieć, że to miasto było i jest domem dla wielu znaczących artystów. Polska szkoła monachijska, z takimi postaciami jak Józef Brandt czy Olga Boznańska, pokazuje, jak ważnym ośrodkiem artystycznym było Monachium dla polskich twórców. Grupy, jak Der Blaue Reiter, które zmieniały oblicze sztuki ekspresjonistycznej, również miały swoje korzenie tu, w sercu Bawarii.

Podczas gdy w Alte Pinakothek możemy podziwiać dzieła starych mistrzów, Neue Pinakothek i Pinakothek der Moderne oferują fascynujący wgląd w nowoczesną i współczesną sztukę, mimo że ta druga jest obecnie zamknięta na modernizację. Nie można również przeoczyć Muzeum Brandhorsta z jedną z największych kolekcji dzieł Cy Twombly’a w Europie oraz emocjonujących wystaw czasowych.

Monachium to nie tylko sztuka. To także bogactwo kultury, historia i architektura, które razem tworzą niezapomniane wrażenia dla każdego zwiedzającego. Od piwnych festiwali po muzealne ekspozycje, każdy aspekt tego miasta zdaje się współgrać z ideą sztuki jako najważniejszej formy ludzkiego wyrazu. Wszystko to sprawia, że szlak sztuki po Monachium jest obowiązkowym punktem na mapie każdego, kto ceni sobie kulturalne doświadczenia w pięknych, historycznych ramach.

A jeśli chcesz dowiedzieć się więcej o sztuce Monachium i artystach związanych z tym miastem, podajemy linki do stron wartych odwiedzenia:

https://www.pinakothek.de/de/alte-pinakothek

https://www.pinakothek-der-moderne.de

https://www.pinakothek.de/de/sammlung-schack

https://www.museum-brandhorst.de

https://www.alexkatz.com

https://www.wassilykandinsky.net

https://pl.khanacademy.org/humanities/art-1010/early-abstraction/expressionism1/a/der-blaue-reiter

Bibliografia

Cramer, Ch., Grant, K. Der Blaue Reiter. https://pl.khanacademy.org/humanities/art-1010/early-abstraction/expressionism1/a/der-blaue-reiter

Wijaya, H. (2013). Wassily Kandinsky: Seni Modern dan Teori. Humaniora, 4(1), 348-356. Pobrano 5 20, 2024 z lokalizacji http://research-dashboard.binus.ac.id/uploads/paper/document/publication/proceeding/humaniora/vol. 4 no. 1 april 2013/_35_99_dkv_hanny wijaya_wassily kandinsky seni modern dan teori — edited.pdf

Tomczak, A. Polska szkoła monachijska, https://polenmuseum.ch/pl/polska-szkola-monachijska